Усны тухай хуулийн төсөл: 5-аас 3.0, эцсийн хэлэлцүүлгээс өмнө засварлавал ашигтай
Уул уурхайд цэнгэг гүний ус ашиглахыг эхний өдрөөс хориглох заалт хамгийн их нөлөөтэй. Төлбөрийн хувь 2.6–5 дахин өсөж, хамгаалалтын бүс өргөсч болзошгүй.
Усны шинэ хуулийн төслийн хамгийн их нөлөөтэй заалт ганцхан мөрөнд багтжээ. 2027 оны 1 сарын 1-нээс ашигт малтмалын хайгуул, олборлолт, боловсруулалтад газар доорх цэнгэг ус ашиглахыг хориглож, баяжуулах үйлдвэр зөвхөн цэвэрлэж дахин ашигласан усаар ажиллана (төслийн 48.6). Дагаж мөрдөх журмын тухай хуулийн төсөлд энэ хоригийг хууль хүчин төгөлдөр болсон өдрөөс мөрдөж, хоригт хамаарах өмнөх зөвшөөрөл, гэрээг өөрчлөх эсвэл дуусгавар болгоно гэжээ (7 дугаар зүйл). Монголд ашиглаж буй усны 80 орчим хувь нь газар доорх ус бөгөөд төслийн хэрэгцээ шаардлагын тандан судалгаанд говийн бүсийн уул уурхайн компаниуд гүний усыг их хэмжээгээр ашигладаг гэжээ.
Бид төслийг бүхэлд нь Bill Watch шалгуураар үнэллээ: 5-аас 3.0, эцсийн хэлэлцүүлгээс өмнө засварлавал ашигтай. Төсөл бодитоор хэмжигдсэн асуудлыг хүчтэй хэрэгслээр шийдэхийг зорьжээ. Гэхдээ зардлын дийлэнхийг үүрэх салбарт шилжилтийн хугацаа өгөөгүй, хоёр гол ойлголтын хамрах хүрээ тодорхойгүй, зардлын тооцоонд нь нэг ч тоо алга.
Одоо: төсөл хаана явж байна вэ
Усны тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийг 13 гишүүн өргөн барьж, 2026 оны 10 сарын 24-нд УИХ-ын бүртгэлд орсон. Төсөл 8 бүлэг, 61 зүйлтэй. Дагаж мөрдөх журмын тухай хууль, Байгалийн нөөц ашигласны төлбөрийн тухай хууль, Газрын тухай хууль болон бусад хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах төслүүд хамт өргөн баригдсан (төслийн баримт бичиг, d.parliament.mn, 2026 оны 10 сарын 24, дагалдах төслүүдийн бүртгэлийн файл 2026 оны 11 сарын 3).
Хууль хэрхэн батлагддаг вэ, энэ төсөл аль шатандаа байна вэ:
| Шат | Юу болдог вэ | Энэ төсөл |
|---|---|---|
| 1. Өргөн барих | Төсөл, дагалдах баримт бичиг УИХ-ын бүртгэлд орно | ✔ 2026 оны 10 сарын 24 |
| 2. Хэлэлцэх эсэх | Байнгын хороо, дараа нь нэгдсэн хуралдаан төслийг хэлэлцэх эсэхийг шийднэ | Явагдаж байна. Нэгдсэн хуралдаан хэлэлцэх эсэхийг 2026 оны 11 сарын 5-нд хэлэлцэж эхэлсэн, нэг намын бүлэг ажлын таван өдрийн завсарлага авсан (ikon.mn, 2026 оны 11 сарын 5). 2026 оны 11 сарын 13-нд санал хураалтын өмнө өөр нэг намын бүлэг ажлын таван өдрийн завсарлага авсан (ikon.mn, 2026 оны 11 сарын 13) |
| 3. Анхны хэлэлцүүлэг | Байнгын хороо зүйл бүрээр хэлэлцэж, зарчмын зөрүүтэй санал гаргана | Болоогүй |
| 4. Эцсийн хэлэлцүүлэг | Нэгдсэн хуралдаан эцсийн бичвэрийг батална | Болоогүй |
| 5. Мөрдөх | Хуульд заасан өдрөөс | Энэ хэвээрээ батлагдвал 2027 оны 1 сарын 1-нээс (61.1) |
2026 оны 11 сарын 19-ний байдлаар УИХ-ын бүртгэлд төсөл «Өргөн баригдсан» шатанд байна. Төсөл батлагдаагүй. УИХ хэрхэн санал хураахыг бид таамагладаггүй.
Төсөл юуг өөрчлөх вэ
- Уул уурхайд газар доорх цэнгэг ус ашиглахгүй (48.6). Хайгуул, олборлолт, боловсруулалтад хориглоно. Баяжуулах үйлдвэр стандартын дагуу цэвэрлэсэн, дахин ашигласан усаар ажиллана (4.1.42).
- Хамгаалалтын бүс өргөснө (30–31 дүгээр зүйл). Эргээс доод тал нь 100 метрт онцгой хамгаалалтын бүс, түүнээс гадагш доод тал нь 200 метрт энгийн хамгаалалтын бүс тогтооно. Аль алинд нь ашигт малтмал хайх, ашиглахыг хориглоно. Одоогийн хуулиар онцгой бүс эргээс доод тал нь 50 м, энгийн бүс эргээс доод тал нь 200 м байна (2012 оны Усны тухай хуулийн 22.2, 22.3). Төслөөр бүсийн гадна зааг эргээс 200 м-ээс доод тал нь 300 м болно.
- Уул уурхайн усны төлбөр огцом өснө (төлбөрийн хуулийн нэмэлт, шинэ 15.1). Төлбөрийг усны экологи-эдийн засгийн үнэлгээний хувиар, хуульд заасан хязгаар дотор тооцно. Яг хувийг Засгийн газар жил бүр тогтооно (шинэ 15.3).
- Хамгаалалтад зарцуулах мөнгө нэмэгдэнэ. Ус ашигласны төлбөрийн орлогоос усыг хамгаалахад зарцуулах хэсэг 35%-иас 50% болно (Байгалийн нөөц ашигласны төлбөрийн тухай хуулийн 18.1.5, нэмэлтээр). Зарцуулалт, үр дүнг жил бүр олон нийтэд мэдээлнэ (шинэ 18.3).
- Ган гачигт ундны усыг хамгийн сүүлд хязгаарлана (35.3). Хязгаарлах дараалал нь үйлдвэрлэл, үйлчилгээ, хөдөө аж ахуй, мал аж ахуй, хамгийн сүүлд хүний унд, ахуйн хэрэгцээ.
- Усны нөөц, усны сан бүхий газрыг гадаадын этгээдэд өмчлүүлэх, эзэмшүүлэхийг хориглоно (6.4).

Төсөлд заасан төлбөрийн хязгаар
Усны экологи-эдийн засгийн үнэлгээний хувиар, шоо метр тутамд (төлбөрийн хуулийн нэмэлт, шинэ 15.1):
| Зориулалт | Гадаргын ус | Газар доорх ус |
|---|---|---|
| Уул уурхай: олборлох, баяжуулах | 80–100% | 90–100% |
| Уул уурхай: зэсийн баяжмал, хайлуур жонш баяжуулах | 80–100% | 90–100% |
| Уул уурхай: усыг шавхан зайлуулах | 100% | 100% |
| Уул уурхай: эрэл хайгуулын өрөмдлөг | 50–100% | 60–100% |
| Хүнд үйлдвэр, барилга, авто зам | 30–100% | 60–100% |
| Эрчим хүч | 10–15% | 15–30% |
| Газар тариалан | 1–20% | 10–40% |
| Хүн амын унд, ахуйн хэрэглээ | 1–10% | 5–20% |
Ашигт малтмал олборлох, баяжуулахад ашигласан газар доорх усны төлбөр Байгалийн нөөц ашигласны төлбөрийн тухай хуулиар 20–60% байж болох (15.1) ба Засгийн газрын 2022 оны 416 дугаар тогтоолоор 20–35%-ийг мөрдөж байна (Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яам, Усны тухай хуулийн хэрэгжилтийн дүн шинжилгээ, 2026). Доод хязгаар 90% болбол одоогийн дээд хувиас (35%) 2.6 дахин өндөр. 100% тогтоовол одоогийн доод хувиас (20%) 5 дахин өснө. Энэ бол манай тооцоо бөгөөд зөвхөн хувийг харьцуулсан. Усны үнэлгээг өөрөө шинэчлэх бөгөөд шинэ хувь тогтоох хүртэл одоогийн хувь үйлчилнэ (журмын хуулийн 14, 15 дугаар зүйл). Мөн уурхайн тухайн жилд ашигласан усыг уул уурхайн салбарын усны норм, эсвэл шинэ 15.1-ийн 7 дахь заалтад заасан хэмжээний аль ихээр нь тооцно (шинэ 15.4). Заалтын найруулга бүрхэг тул бид үүнийг нормоор тогтоох доод хэмжээ гэж ойлгож байна.

Өмнө нь: яагаад чухал вэ
Монголд ашиглаж буй усны бараг тавны дөрөв нь гүний уснаас ирдэг. Гэтэл гүний ус нийт усны нөөцийн дөнгөж 1.9% орчим. Эдгээр хоёр хувийг төслийн үзэл баримтлалд дурдсан (80%-ийг хэрэгцээ шаардлагын тандан судалгаанд ч дурдсан). 1.9%-ийг нэр заагаагүй 2016 оны судалгаанаас иш татсан, 80%-ийн эх сурвалжийг заагаагүй. Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яам эсвэл ҮСХ үндсэн хүснэгтээ нийтлэх хүртэл бид нэг эх сурвалжтай тоо гэж тэмдэглэнэ.
Мөн үзэл баримтлалд 2016–2020 оны жилийн дунджаар 261 гол, 258 нуур, 623 булаг шанд ширгэсэн гэжээ. Гэхдээ зураг нэг талтай биш. Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны 2012 оны хуулийн хэрэгжилтийн дүн шинжилгээгээр 2025 онд 220 гол, нуур, булаг шанд ширгэж, 499 нь сэргэсэн.

2025 онд хуульд оруулсан өөрчлөлтөөр онцгой хамгаалалтын бүсэд зам, төмөр зам зэрэг нийтийн дэд бүтэц барих боломж нээгдсэн (ikon.mn, 2026 оны 10 сарын 1). Яаралтай байдлыг өндөр үнэлсэн нэг шалтгаан энэ.
Хэнд, хэр их нөлөөлөх вэ
| Хэн | Юу өөрчлөгдөх вэ | Хэр их вэ |
|---|---|---|
| Бүсэд байгаа уурхай, хайгуулын тусгай зөвшөөрөл | Үйл ажиллагааг үл хамаарах заалтгүй хориглоно | Одоогийн 200 м-ийн энгийн хамгаалалтын бүстэй 260 орчим (ашиглалтын 222, хайгуулын 38) тусгай зөвшөөрөл давхацдаг бөгөөд 2009 оны хуулиар үйл ажиллагааг нь аль хэдийн хязгаарласан (Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яам, 2026). Үйлдвэрлэл, ажлын байранд үзүүлэх нөлөөг төслийн баримт бичигт тоогоор гаргаагүй. |
| Цэнгэг гүний ус ашигладаг уурхай, үйлдвэр | Эхний өдрөөс цэвэрлэсэн, дахин ашигласан ус руу шилжинэ | Төслийн баримт бичигт тооцоогүй. |
| Уул уурхайн төлбөр төлөгчид | Газар доорх усны төлбөрийн доод хязгаар үнэлгээний 90% | Одоогийн хувиас 2.6–5 дахин өндөр (манай тооцоо). Төгрөгөөр нийт дүнг баримт бичигт гаргаагүй. |
| Хамгаалалтын төсөв | Төлбөрийн орлогын тал хувь нь хамгаалалтад, зарцуулалт ил тод | 2025 онд ус, рашааны нөөц ашигласны төлбөрөөс орон нутгийн төсөвт 87.6 тэрбум ₮ төвлөрсөн. Хамгаалалтад хэдийг зарцуулсныг яамны дүн шинжилгээнд заагаагүй. |
| Өрх, малчид | Ган гачигт усаа хамгийн сүүлд хязгаарлуулна, эх үүсвэрийн хамгаалалт өргөснө | Ахуйн хэрэглээний төлбөрийн хязгаар 1–10% (гадаргын), 5–20% (газар доорх) хэвээр. |
| Гадаадын хөрөнгө оруулалттай компани | Дотоодын компанитай ижил дүрэм, дээр нь өмчлөлийн заалт | Хамрах хүрээ бүрхэг. Гадаад хувьцаа эзэмшигчтэй Монголын компанид 6.4 хэрхэн хамаарахыг төсөлд заагаагүй. |
Төслийн баримт бичигт эдгээр нөлөөллийн алинд нь ч тоо байхгүй. Нотолгоо 2 оноо авсан шалтгаан энэ.
Манай үнэлгээ
Ямар ч санаачлагчийн төсөлд ижил таван шалгуур хэрэглэнэ. Шалгуур бүрийг 1–5 оноогоор дүгнэж, нийт оноо нь энгийн дундаж.
| Шалгуур | Оноо | Үндэслэл |
|---|---|---|
| Хэрэгцээ | 4 | Бодитоор хэмжигдсэн асуудал. Ачааллын дийлэнхийг гүний ус үүрч байна. |
| Яаралтай байдал | 4 | 2025 онд бүсэд зам, төмөр зам барихыг зөвшөөрсөн. Бүс нээлттэй байх тусам хохирол нэмэгдэнэ. |
| Зохиомж | 3 | Шалтгаанд чиглэсэн хүчтэй хэрэгсэл. Гэхдээ цэнгэг гүний ус ашигладаг, бүсэд байгаа уурхайнуудад шилжилтийн хугацаа алга. |
| Тодорхой, хэрэгжих боломж | 2 | «Цэнгэг ус»-ыг тодорхойлсон (4.1.53: литрт 1000 мг-аас ихгүй эрдэсжилттэй, ундны усны стандарт хангасан) ч аль уст давхарга үүнд хамаарахыг харуулсан нээлттэй зураглал алга. Тиймээс хориг аль худагт хамаарахыг одоогоор хэлэх боломжгүй. Өмчлөлийн заалтын хамрах хүрээ бүрхэг. |
| Нотолгоо, зардлын тооцоо | 2 | Төслийг дагалдах зардлын тооцоонд нэг ч тоо байхгүй. |
| Нийт | 3.0 | Засварлавал ашигтай |
Дүгнэлтийн ангилал: Ашигтай: 3.5 ба түүнээс дээш, томоохон эрсдэлгүй · Засварлавал ашигтай: 2.5–3.4 · түүнээс доош бол шалгуур, эрсдэлийг харж Холимог эсвэл Муу · Дүгнэх боломжгүй: гол бичвэр дутуу.

Хэрэгжүүлэх хөшүүрэг: 5-аас 2
| Төслийн бичвэрээс шалгасан баримт | Бий юу? |
|---|---|
| Тоо бүхий зардлын тооцоо | ✖ Үгүй |
| Санхүүжилтийн эх үүсвэр | ✔ Тийм. Төлбөрийн орлогын 50% хамгаалалтад (төлбөрийн хуулийн 18.1.5, нэмэлтээр) |
| Хэрэгжилтийг хянах байгууллага | ✔ Тийм. Зөрчлийн тухай хууль, Эрүүгийн хуулиар хариуцлага хүлээлгэнэ (59.1), сав газрын захиргаа (17 дугаар зүйл) |
| Хэмжих боломжтой зорилт | ✖ Үгүй |
| Шилжилтийн хугацаа | ✖ Гол өөрчлөлтөд үгүй. Өмнө олгосон зөвшөөрөл хугацаа дуустлаа хүчинтэй (журмын хуулийн 1 дүгээр зүйл), бүсийн хуучин хил шинэчлэн тогтоох хүртэл мөрдөгдөнө (9 дүгээр зүйл, зураглалыг 2027 оны 12 сарын 31-нээс өмнө шинэчилнэ, 10 дугаар зүйл). Харин гүний усны хориг эхний өдрөөс үйлчилнэ (7 дугаар зүйл) |
Бусад орон юу хийсэн бэ
Чили, 2022 он. Чили 2022 оны 4 сарын 6-нд нийтлэгдсэн 21435 дугаар хуулиар Усны хуулиа шинэчилсэн. Хүний унд, ариун цэвэр, амьжиргааны хэрэгцээг тэргүүн ээлжинд тавьж, шинээр олгох усны эрхийг хугацаагүйгээр бус, 30 жилийн хугацаатай (ашиглаагүй, хор учруулаагүй бол автоматаар сунгагдах) олгодог болгож, мөсөн гол, тусгай хамгаалалттай газарт эрх олгохыг хориглосон хүрээг өргөсгөсөн. Өмнөх эрх эзэмшигчдэд хугацаа өгсөн: бүртгүүлэхэд 18 сар, ашиглаагүй эрхийг хүчингүй болгохоос өмнө 5 жил (хэрэглээний бус эрхэд 10 жил) (Carey, 2022 оны 4 сар). Үүнээс гадна Чилийн зэсийн уурхайнууд арав гаруй жилийн турш далайн ус руу шилжиж байна. Салбарын усны хэрэглээнд далайн усны эзлэх хувь 2024 онд 40.7% байсан, 2034 онд 67.6% хүрнэ гэж тооцжээ (Cochilco, Reuters, Mining.com-оор, 2026 оны 3 сарын 18). Монгол далайд гарцгүй. Тиймээс эндээс арга биш, хурдыг нь харах хэрэгтэй: илэрхий өөр эх үүсвэртэй байхад ч шилжилт олон жил үргэлжилсэн.
Монгол, 2009 он. Монгол Улс өргөн хүрээтэй хоригийг өмнө нь хэрэгжүүлэх гэж оролдсон. 2009 онд батлагдсан, «Урт нэртэй хууль» гэж нэрлэгддэг хууль гол мөрний урсац бүрэлдэх эх, усны сан бүхий газрын хамгаалалтын бүс, ойн санд ашигт малтмал хайх, ашиглахыг хориглож, хүчингүй болсон тусгай зөвшөөрлийн эзэмшигчдэд Засгийн газар нөхөн олговор олгохоор заасан (хуулийн 4.1, 4.2, 4.6 дугаар зүйл, Rivers without Boundaries-ийн архив). Стратегийн ач холбогдолтой ордыг хамруулаагүй. Хамаарсан тусгай зөвшөөрлийн тоо эх сурвалжаас хамааран 1,300 орчмоос 1,800 орчим хүртэл зөрдөг (Oxford Business Group, 2012 оны 3 сарын 6, яамны тоог иш татсан Rivers without Boundaries, 2015 оны 2 сарын 21). Уул уурхайн яам 2015 оны 1 сард нөхөн олговрын анхны дүнг Засгийн газрын 2010 оны 299 дүгээр тогтоолоор батлагдсан журмын дагуу 2,223.93 тэрбум ₮ гэж тооцсон (яамны мэдээлэл, Rivers without Boundaries иш татсанаар). Олговор саатаж, хэрэгжилт олон жил маргаантай үргэлжилсэн (Rivers without Boundaries, 2015 оны 2 сарын 21). Сургамж нь: хэн, хэдийг төлөхийг заагаагүй хориг удаан тогтдоггүй. Бидний уншсан 2026 оны төслийн баримт бичигт нөхөн олговрын дүн байхгүй.
Бусад орны хамгаалалтын бүс: уул уурхайн бүсийн өргөнийг шууд харьцуулсан эх сурвалж энэ удаад олдсонгүй. Нотолгоо сул.
Дараа нь: гурван хувилбар
Эдгээр нь хувилбар, таамаг биш. УИХ хэрхэн санал хураахыг бид таамагладаггүй. Хувилбар бүр хуулийн аль нэг хэлбэрээс юу үүсэж болзошгүйг харуулна.
Суурь: бага зэргийн өөрчлөлттэй, шилжилтийн хугацаагүй батлагдаж 2027 оны 1 сарын 1-нээс мөрдөгдвөл. Засгийн газар шинэ хязгаар дотор хувийг тогтоомогц төлбөр өснө. Цэнгэг гүний ус ашигладаг уурхайнууд бэлтгэх хугацаа бараг үгүй зогсох эсвэл шилжих болзошгүй. Өргөссөн бүсэд байгаа тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид шинэ хилийн заагийг тогтоосны дараа (2027 оны 12 сарын 31-нээс өмнө, журмын хуулийн 9, 10 дугаар зүйл) мөн ийм нөхцөлд орно. Анхаарах: төлбөрийн хувийг тогтоох Засгийн газрын тогтоол, давхацсан тусгай зөвшөөрлийн талаарх яамны мэдэгдэл, ҮСХ-ны уул уурхайн сарын үйлдвэрлэл.
Сайн: шилжилтийн хугацаатай, ойлголт нь тодорхой болж батлагдвал. 3–5 жилийн шилжилтийн хугацаа, цэнгэг гэж үзэх уст давхаргын нээлттэй зураглал бий болж, төлбөрийн орлогын тал хувийг хамгаалалтад зарцуулж, тайлагнана. 2025 оны тэнцэл (220 ширгэж, 499 сэргэсэн) жил бүрийн хэмжүүр болно. Анхаарах: эцсийн бичвэрт шилжилтийн зүйл орсон эсэх, зарцуулалтын анхны тайлан.
Муу: яг энэ хэвээрээ батлагдах, эсвэл ямар ч өөрчлөлтгүй саатвал. Энэ хэвээрээ батлагдвал цэнгэг гүний ус ашигладаг үйлдвэрүүд 2027 оны 1 сард, өргөссөн бүсэд байгаа үйл ажиллагаа шинэ хил тогтоогдмогц (2027 оны эцэс гэхэд) гэнэт зогсох болзошгүй. Энэ үед Хятадын хил дээр экспорт аль хэдийн саатаж байна (AP, Fortune-оор, 2026 оны 10 сарын 29). Саатвал 2016–2020 оны алдагдлын хандлага шинэ хамгаалалтгүйгээр үргэлжилнэ. Анхаарах: тусгай зөвшөөрөл түдгэлзүүлэх шийдвэр, Гаалийн уул уурхайн экспортын хэмжээ, дараагийн чуулган хүртэл хойшлох эсэх.
Ийм хувилбаруудыг бид mongolia-unspun.mn/outlook/track-record хуудсанд олон нийтэд нээлттэй дүгнэдэг.
Юу засах вэ
1. Гүний усны хоригийг 3–5 жилийн хугацаанд үе шаттай хэрэгжүүлж, төслийн тодорхойлолтод аль уст давхарга нийцэхийг нээлттэй зураглалаар тогтоох.
- Ойролцоо зардал: төслийн баримт бичигт тооцоогүй. Бүртгэл нь хайгуул, зураглалын ажил бөгөөд нийтлэгдсэн тооцоо бидэнд олдсонгүй.
- Хэн санхүүжүүлж болох вэ: төсөл хамгаалалтад зориулж буй төлбөрийн орлого (2025 онд 87.6 тэрбум ₮, төслөөр дор хаяж тал хувь нь хамгаалалтад). Цэвэршүүлэх, дахин ашиглах системээ уурхайнууд өөрсдөө санхүүжүүлнэ.
- Хугацаа: аж ахуйн нэгжүүдэд 3–5 жил, зураглалыг хамгийн түрүүнд.
- Бусад орны туршлага: Чили өмнөх эрх эзэмшигчдэд 18 сараас 5 жил хүртэл хугацаа өгсөн.
2. Бүсийн улмаас хаагдах тусгай зөвшөөрлийн зардлыг хэн, хэдийг төлөхийг заах.
- Ойролцоо зардал: тусгай зөвшөөрлийг зураглах хүртэл тодорхойгүй. 2009 оны туршлагаар энэ дүн их байж болзошгүй.
- Хэн: Засгийн газар, эцсийн хэлэлцүүлгээс өмнө зардлын тооцоонд.
- Хугацаа: яамны гарт байгаа тусгай зөвшөөрлийн бүртгэлээр хэдхэн долоо хоног.
3. Өмчлөлийн заалтыг тодорхой болгох. Гадаад хувьцаа эзэмшигчтэй Монголын компанид 6.4 хэрхэн хамаарахыг яг заах.
- Ойролцоо зардал: зөвхөн хууль боловсруулах ажил.
- Хэн: ажлын хэсэг, байнгын хороо.
- Хугацаа: эцсийн хэлэлцүүлгээс өмнө.
4. Зардлын тооцоонд тоо оруулах. Хэн хэдийг төлөх, бүс юуг зогсоох вэ.
- Ойролцоо зардал: бага. Төлбөрийн бүртгэл, тусгай зөвшөөрлийн бүртгэл яамны гарт бий.
- Хугацаа: хэдхэн долоо хоног.
5. Улаанбаатарын ус хангамжийг нэмэх. 2030 Water Resources Group-д зориулсан 2016 оны судалгааны эрэлтийн дунд хувилбараар 2030 онд нийслэлийн усны эрэлтийн 28% хангагдахгүй (Дэлхийн банкны P181147 төслийн баримт бичигт, 2024). Энэ тооцоо 10 жилийн өмнөх.
- Ойролцоо зардал: шинэ эх үүсвэрийн нийт зардлын эх сурвалжтай тоо энэ удаад олдсонгүй. Нотолгоо сул.
- Хэн санхүүжүүлж болох вэ: Дэлхийн банкны төслийн адил улсын төсөв, хөгжлийн банкны зээл.
Эсрэг үндэслэл
Гэнэтийн хориг, төлбөрийн өсөлт Монголын экспортын орлогын дийлэнхийг олдог салбарт ногдоно. Тэр нь хил дээр экспорт саатаж буй үетэй давхцаж байна. Энэ үндэслэлийн хамгийн хүчтэй хувилбар нь: төлбөрийн өсөлт л гэхэд ажлын ихэнхийг хийнэ, харин үл хамаарах заалтгүй, нөхөн олговрын дүнгүй бүсийн хориг 2009 оныг давтах эрсдэлтэй. Хуулийн дагуу олгосон тусгай зөвшөөрлийг хүчингүй болгож, дараа нь олон жил маргана гэсэн үг. Төслийн зардлын тооцоонд өөрөө үе шаттай хэрэгжүүлэх, шилжилтийн хугацаа өгөхийг зөвлөсөн бөгөөд 1 дүгээр засвар энэ үндэслэлийн зарим хэсгийг шийднэ. Харин бүсэд байгаа эзэмшигчдийн зардлыг шийдэхгүй бөгөөд энэ зардлыг одоогоор хэн ч тоогоор гаргаагүй байна.
📎 Эх сурвалж
- Усны тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төсөл, дагалдах баримт бичиг (үзэл баримтлал, зардлын тооцоо, үнэлгээ), d.parliament.mn, 2026 оны 10 сарын 24: 4.1.42, 6.4, 30–31, 35.3, 48.6, 59.1, 61.1.
- Дагалдах төслүүд, 2026 оны 11 сарын 3: Дагаж мөрдөх журмын тухай хууль (1, 7, 9 дүгээр зүйл), Байгалийн нөөц ашигласны төлбөрийн тухай хуульд оруулах нэмэлт, өөрчлөлт (15.1–15.4, 18.1.5, 18.3).
- Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яам, 2012 оны Усны тухай хуулийн хэрэгжилтийн дүн шинжилгээ, 2026.
- Засгийн газрын 2022 оны 416 дугаар тогтоол.
- ikon.mn, 2026 оны 11 сарын 5.
- ikon.mn, 2026 оны 10 сарын 1 (2025 оны нэмэлт, хамгаалалтын бүс), ikon.mn, 2026 оны 11 сарын 13.
- 2030 Water Resources Group, Улаанбаатарын гидро-эдийн засгийн судалгаа, 2016 оны 8 сар (Дэлхийн банкны P181147 төслийн баримт бичигт, 2024).
- AP, Fortune-оор, 2026 оны 10 сарын 29.
- Carey, 2022 оны 4 сар, Reuters, Mining.com-оор, 2026 оны 3 сарын 18.
- 2009 оны хуулийн бичвэр, 2015 оны тойм, Rivers without Boundaries, Oxford Business Group, 2012 оны 3 сарын 6.
Графикийн арын зураг нь бодит газрын гэрэл зураг биш, зураглал.
Б.Мөнх-Эрдэнэ (Sam), Mongolia Unspun
Эх сурвалж
- State Great Khural register: revised Law on Water draft and bill papers (registered 2026 оны 10 сарын 24)
- Companion bills (register file dated 2026 оны 11 сарын 3): procedure law; amendment to the Law on Natural Resource Use Fees
- Law on Water (2012), Arts. 22.2–22.3
- Ministry of Environment and Climate Change: review of the implementation of the Law on Water (2026), filed with the bill papers
- Government Resolution No. 416 (2022), water-fee rates (as reported in the ministry review)
- ikon.mn, 2026 оны 11 сарын 5: debate on the revised Law on Water begins
- ikon.mn, 2026 оны 11 сарын 13: second party-group recess
- ikon.mn, 2026 оны 10 сарын 1: 2025 amendment on the protection zones
- AP via Fortune, 2026 оны 10 сарын 29: border restrictions cut Mongolia's copper exports
- Carey, 2022 оны 4 сар: Chile's Water Code reform (Law 21,435) enacted
- Reuters via Mining.com, 2026 оны 3 сарын 18: Cochilco seawater projection
- Rivers without Boundaries: text of the 2009 'Law with the Long Name'
- Rivers without Boundaries, 2015 оны 2 сарын 21: ministry figures on the 2009 law
- Oxford Business Group, 2012 оны 3 сарын 6: licensing and the 2009 law
- 2030 Water Resources Group, hydro-economic analysis for Ulaanbaatar (2016 оны 8 сар), in World Bank project P181147 documents (2024)
- Mongolia Unspun Bill Watch scorecard
Залруулга · Алдаа анзаарсан уу? Бид хэрхэн залруулдгийг үзнэ үү.
Сэдэв санал болгох Юуг тайлбарлаж, тоогоор харуулж, нягталж өгөхийг хүсэж байгаагаа бичээрэй. Санал бүрийг уншиж, имэйлээ үлдээсэн хүн бүрт хариу өгнө.